Trong Ansible, trước khi chạy task chính, hệ thống thường làm một bước rất quan trọng:

Thu thập thông tin của host mục tiêu (Facts).

1) Ansible Facts là gì?

Facts là dữ liệu runtime về host mà Ansible thu thập được, ví dụ:

  • system architecture
  • OS version/distribution
  • CPU, memory
  • network interfaces, IP, MAC, FQDN
  • disk, mount, dung lượng
  • date/time và nhiều metadata khác

Các thông tin này giúp playbook ra quyết định thông minh hơn (conditional, template, capacity checks…).

2) Facts được thu thập bằng gì?

Ansible dùng setup module để lấy facts.

Điểm quan trọng: module này thường chạy tự động ngay đầu play, dù bạn không gọi trực tiếp trong task list.

Playbook execution
      │
      ├── Task 0 (implicit): setup  -> gather facts
      └── Task 1..N                -> your actual tasks

Vì vậy một playbook có vẻ chỉ có 1 task debug, nhưng output runtime có thể thấy 2 task (1 task gather facts + 1 task bạn viết).

3) Xem facts bằng cách nào?

Facts được lưu trong biến:

ansible_facts

Bạn có thể in ra bằng debug:

- name: Show facts
  debug:
    var: ansible_facts

Sau đó bạn sẽ thấy rất nhiều key/value về host hiện tại.

4) Khi nào nên tắt gather facts?

Nếu playbook không cần thông tin hệ thống, bạn có thể tắt để chạy nhanh hơn:

- hosts: web
  gather_facts: no
  tasks:
    - debug:
        msg: "Hello"

Khi tắt, runtime sẽ không có bước setup mặc định.

5) gather_facts trong playbook vs Gathering trong ansible.cfg

Trong ansible.cfg, setting gathering có thể là:

  • implicit (mặc định): tự gather
  • explicit: không tự gather, chỉ gather khi bật trong playbook

Tuy nhiên, nếu có cả hai nơi:

  • ansible.cfg
  • playbook (gather_facts: yes/no)

thì giá trị trong playbook luôn ưu tiên cao hơn.

Playbook setting > ansible.cfg setting

6) Facts chỉ có trên host được target

Ansible chỉ gather facts cho các host nằm trong phạm vi hosts: của play hiện tại.

Ví dụ inventory có web1, web2, nhưng play target web1:

facts available: web1
facts missing   : web2 (not targeted)

Đây là nguyên nhân rất phổ biến khi bạn thấy “không có facts của host X”.

7) Ứng dụng thực tế của Facts

Bạn có thể dùng facts để:

  • chọn package theo OS family
  • quyết định mount/LVM theo dung lượng đĩa
  • render template theo interface/IP
  • bật/tắt task theo CPU/memory profile
facts -> condition/template -> adaptive automation

Kết luận

Ansible Facts là nền tảng để automation “context-aware”.

Nắm chắc 4 điểm sau là đủ để dùng tốt:

  1. Facts do setup thu thập
  2. Dữ liệu nằm trong ansible_facts
  3. Có thể tắt bằng gather_facts: no khi không cần
  4. Facts chỉ có trên host được target, và setting trong playbook ưu tiên cao hơn config file

Ở bài tiếp theo, bạn có thể đi sâu vào cách parse các key quan trọng trong ansible_facts để viết condition/template chính xác hơn.